BÀI THAM LUẬN HỘI THẢO THỰC TRẠNG THƯ PHÁP CHỮ QUỐC NGỮ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY- TRIỂN LÃM VĂN MIẾU QUỐC TỬ GIÁM: "NGHIÊN BÚT CÒN THƠM"

 

BÀI THAM LUẬN HỘI THẢO THỰC TRẠNG THƯ PHÁP CHỮ QUỐC NGỮ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

Tác giả: Võ Tuấn Xuân Thành

---oOo---

I/ NHÌN NHẬN SỰ KẾ THỪA CỦA THƯ PHÁP QUỐC NGỮ DỰA TRÊN NỀN TẢNG CỦA NGHỆ THUẬT THƯ PHÁP TRUYỀN THỐNG

Thư pháp Quốc Ngữ trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của thư pháp chữ Hán nhưng không nhất thiết phải phát triển theo con đường của thư pháp chữ Hán trong tương lai!

Tại sao nói thư pháp Quốc Ngữ trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của thư pháp Hán?  

Theo một số nguồn thông tin hiện hành, thư pháp Quốc Ngữ, nguồn gốc bắt nguồn từ việc nhà thơ Đông Hồ (ông Lâm Tấn Phác) dùng bút lông Trung Hoa để viết các bài thơ của ông bằng hệ chữ latinh (abc) sau khi ông nhận thấy sự thay đổi và lụi tàn của một nền văn hóa chữ Hán-Nôm, khiến cho chữ Hán Nôm dần đi vào quên lãng và khó tiếp cận với thế hệ sau. Vì vậy, sáng kiến dùng bút lông để thể hiện chữ quốc ngữ suy cho cùng cũng là sự tự phát dựa trên cơ sở thư pháp Hán Nôm mà ông cùng các vị tiền bối đương thời đã thực hành. Thế nên, chưa có một cơ sở lý luận hay lý thuyết nào chính xác về các phép hay các pháp thực hành của chữ latinh trên công cụ là cây bút long và mực nho. Vì lẽ đó, không thể nói thư pháp Quốc Ngữ là một bộ môn nghệ thuật chữ viết độc lập tự sinh ra nếu như không có nền móng và hệ thống thư pháp chữ Hán- Nôm đi trước và tồn tại trước đó một thời gian dài.

Về cơ bản, cách viết chữ tượng thanh của người Việt Nam khi dung hệ thống ký tự latinh cũng không khác gì mấy so với hệ chữ có yếu tố tượng hình như chữ Hán. Các kỹ năng về mặt hình thức và sử dụng bút lông để thực hành thệ thống chữ cơ bản của thư pháp Hán như Triện, Lệ, Khải, Hành, Thảo cũng có thể được áp dụng cho việc nghiên cứu cách vận bút vào chữ latinh để viết nếu người chơi chữ có sự hiểu biết và có thời gian học tập, tìm hiểu về thư pháp Hán.

Ngoài ra, các yếu tố như chương pháp (bố cục) hay các cách sử dụng bút lông, dấu triện,v..v..của thư pháp Hán cũng phần nào là yếu tố quan trọng trong việc hình thành và hoàn thiện một tác phẩm thư pháp quốc ngữ. Không thể tránh khỏi vì những yếu tố trên là yếu tố then chốt quyết định đến độ thẩm mỹ và giá trị của tác phẩm nghệ thuật viết chữ của người phương Đông nói chung và người theo văn hóa Á Đông nói riêng.

Đó là lý do mà thư pháp quốc ngữ phải được xây dựng dựa trên nền tảng cơ bản của thư pháp Hán mà không thể tự sinh, đồng thời đó cũng được xem như là tinh thần học hỏi, có giá trị kế thừa sâu sắc, hợp lý và chọn lọc.

Tuy vậy, Thư pháp Quốc Ngữ không nhất thiết phải phát triển theo con đường của thư pháp Hán trong tương lai!

Đừng tự kìm kẹp mình trong những quy tắc bắt  buộc không cần thiết của thư pháp Hán khi mà chữ latinh phần nào đã thoát ra khỏi những quy tắc đó để trở thành một hệ thống chữ viết riêng. Đối với văn hóa chữ viết phương Tây, cũng tồn tại song song dòng chảy mang tên Calligraphy (nghệ thuật viết chữ đẹp) với đầy đủ yếu tố sáng tạo, thẩm mỹ và logic dựa trên hệ thống chữ viết latinh. Thư pháp Quốc Ngữ hiện nay tương đối có khả năng và tiềm năng tích hợp cả cái gốc của thư pháp Hán và sự linh hoạt của thư pháp Phương Tây. Vì thế, hãy chọn một hướng đi mới, có sự giao thoa hơn thay vì giữ khuôn khổ cứng nhắc của một nền thư pháp vốn đã đi vào lịch sử văn hóa nghệ thuật của nhân loại.

Lột xác để làm mới mình trên tinh thần học hỏi và tham khảo những tinh túy của thư pháp chữ Hán truyền thống, chọn lọc những yếu tố chưa cần thiết hoặc không thật sự cần thiết, hoặc không phù hợp của chữ Hán đối với chữ Việt, để thư pháp Quốc Ngữ có nhiều cơ hội phát triển xa hơn trên con đường tiến tới trở thành một bộ môn nghệ thuật chữ viết hợp thức hóa của nhân loại.

 

II/ THƯ PHÁP QUỐC NGỮ- BỘ MÔN NGHỆ THUẬT CÓ TÍNH HÀN LÂM HAY CHỈ LÀ MỘT SẢN PHẨM TRANG TRÍ MANG YẾU TỐ THƯƠNG MẠI?

            Ở bất kì một lĩnh vực nghệ thuật nào, một môi trường hoạt động chuyên môn nào cũng sẽ tồn tại song song ít nhất hai hướng phát triển: phát triển về mặt chuyên môn hàn lâm và phát triển về thị trường, thị hiếu đại chúng!

Thư pháp chữ Quốc ngữ cũng vậy!

Tuy thời gian hình thành và phát triển của thư pháp Quốc Ngữ còn non trẻ, nhưng phong trào và hoạt động của cộng đồng những người yêu bộ môn này thì vẫn lớn mạnh và bùng nổ từng ngày!

Ngày trước, số người biết viết thư pháp thì ít! Nhưng ngày nay việc phát triển của công nghệ số, mạng xã hội, công nghệ 4.0, 5.0 phát triển thì việc tiếp cận và học tập, rèn luyện thư pháp cũng trở nên dễ dàng hơn! Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc sản sinh ra hàng loạt những tay bút "mì ăn liền", những người chưa có một sự đầu tư nghiêm túc cho bộ môn về mảng nghiên cứu, mà chỉ chạy đua theo phong trào và phục vụ cho những mưu cầu cá nhân tức thời.

Sẽ không đề cập đến những mục đích học tập thư pháp khác nhau, vì có người học chỉ để biết viết, học chỉ để có thêm một thú chơi tao nhã,... nhưng sẽ phải để tâm, chú ý hơn về chất lượng đào tạo, hướng dẫn và định hướng cho các lớp thư pháp Quốc Ngữ, để sớm được nhìn nhận chính thức về mặt chuyên môn và có cơ sở nền tảng chính quy hơn trong tương lai.

Phát triển về mặt chuyên môn thì người viết phải xây dựng được cho bản thân một tâm thế vững vàng về mặt lý thuyết, hiểu được giá trị của nghệ thuật thư pháp là gì? Pháp trong nghệ thuật viết thư pháp là vận dụng tất cả công năng của ngọn bút lông, hiểu được tính chất của từng loại giấy, mực khác nhau, để tạo ra những tác phẩm mang tính thẩm mỹ cao và có nét riêng biệt của chữ viết tay cá nhân! Bên cạnh đó, quan trọng hơn cả là tư duy sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ, mang cá tính riêng, độc bản hoặc chí ít là có sự độc lập về tư duy sáng tác!

Học thư pháp và luyện tập thực hành thư pháp, theo tôi, người học sẽ phải trải qua những giai đoạn sau:

-Khai: Là khoảng thời gian mới tiếp cận bộ môn, có sự tiếp nhận kiến thức cơ bản và luyện tập theo từng cấp độ từ nhập môn đến nâng cao.

-Tìm: Là giai đoạn tiến tới sự tìm tòi và nâng cao tầm hiểu biết cũng như tầm nhìn về mọi mặt dựa trên góc độ khoa học, văn hóa và mỹ thuật của nghệ thuật thư pháp Thế giới nói chung và thư pháp Quốc Ngữ nói riêng.

-Nghi: Giai đoạn này, buộc người học thư pháp phải tự đặt ra những câu hỏi cho tất cả các vấn đề cốt lõi lẫn các vấn đề ngoại cảnh khác về nhiều khía cạnh của nghệ thuật viết chữ,  sau đó đi tìm câu trả lời cho chính mình bằng nhiều hình thức nghiên cứu cá nhân.

-Triển: Là giai đoạn thực hành mở rộng,  phát huy hết khả năng hiểu biết về lý thuyết lẫn thực hành thông qua việc sáng tác tác phẩm, viết bài nghiên cứu, tổ chức và tham gia tọa đàm hội, nhóm,…

-Phá: Ở giai đoạn này, đòi hỏi người học thư pháp phải có một bề dày thời gian tiếp xúc, gắn bó với thư pháp đủ lâu, nắm được những kiến thức cơ bản bắt buộc, để khai phá những hướng đi mới, phá đi những lối mòn có xu hướng dậm chân tại chỗ,  để sáng tạo hơn trong đường nét,  bút pháp,  bố cục,  ý tưởng và chất liệu...v...v đây là giai đoạn quan trọng, quyết định đến thời gian tồn tại của một người nghệ sỹ. Tất nhiên, nó sẽ được thực hiện một cách có bài bản và hiệu quả nếu người viết đã hoàn thiện 4 giai đoạn trên.

-Vấn: Viết lại, tổng kết lại được hệ thống kiến thức chung và riêng cho chính mình và cộng đồng. Đây cũng được xem như giai đoạn của sự cống hiến, công việc chia sẻ kiến thức , đúc kết và hình thành kiến thức dựa trên nền tảng đã được học và tìm hiểu.

Ngoài ra, trau dồi thật nhiều về kỹ năng đời sống và kiến thức học vấn để vận dụng đưa vào việc khai thác ý tưởng, xây dựng nội hàm, truyền tải nội dung cho tác phẩm, góp phần xây dựng tích cực cho việc giáo dục thông qua nghệ thuật viết chữ.

Ngày nay, khi đã đi được một hành trình tương đối chông gai, thư pháp Quốc Ngữ may mắn được sinh ra trong giai đoạn xã hội tiến bộ về công nghệ thông tin, các hình thức học tập, giao lưu tương tác hiện đại, cùng với đó là sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên chính về văn hóa, văn nghệ, của báo chí truyền thông giúp cho thư pháp Quốc Ngữ có những sân chơi chuyên nghiệp như triển lãm, hội thảo,… mang đầy đủ yếu tố hàn lâm, đồng thời tiếp cận được đông đảo công chúng yêu thích nghệ thuật chữ viết, nâng tầm thư pháp Quốc Ngữ và định hướng cho bộ môn này đi đúng con đường mà tiền nhân kì vọng, hậu bối mong muốn.

 

Còn phát triển về mặt thị hiếu mang tính đại chúng, tính thương mại cũng giống như việc: "làm dâu trăm họ", phục vụ cho đại đa số khách hàng có nhu cầu sử dụng tác phẩm, sản phẩm thư pháp với nhiều mục đích khách nhau, nhưng tụ chung được xem như trao đổi sản phẩm thương mại! Lúc này, đối tượng tiếp cận với bộ môn cũng giảm đi về mặt chuyên môn, thay vào đó là mặt bằng chung về một sản phẩm thủ công mỹ nghệ có tính thị trường.

Song! Phát triển về mảng nào cũng đều cần thiết, quan trọng là sự học tập và phát triển đó phải xuất phát từ cái tâm trong sáng và sự thực hành nghiêm túc với nghề. Cân bằng được giữa việc "chơi" chữ và "bán" chữ mới là một nghệ thuật.

Ấy cho nên, mới thấy việc học tập và rèn luyện thư pháp Quốc Ngữ cũng lắm công phu, mới thấy những người nghệ sĩ chân chính cũng say sưa mỗi ngày, tự mình nâng cao kiến thức, khả năng và tâm trí cho nghệ thuật thư pháp Quốc Ngữ, hướng đến chân thiện mỹ, khi tác phẩm được đưa ra trình làng,  công chúng sẽ đón nhận bằng tất cả tấm chân tình, thưởng lãm có chọn lọc và hiểu biết. Đồng thời, thư pháp Quốc Ngữ cũng tiến đến việc xây dựng một thị trường trao đổi, buôn bán tác phẩm, sản phẩm chuyên nghiệp và nhuận bút sẽ được trả xứng đáng cho thành quả lao động chất xám nghiêm túc của những người nghệ sĩ yêu và sống chết hết mình cho nền văn hóa nghệ thuật nước nhà.

 

III/ THƯ PHÁP QUỐC NGỮ CÓ THẬT SỰ TỒN TẠI GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT  HAY CHỈ LÀ MỘT PHONG TRÀO NHẤT THỜI SỚM NỞ CHÓNG TÀN?

Trải qua hơn 2 thập kỷ hồi sinh phong trào thư pháp, tôi nhận thấy có nhiều vấn đề cần phải lạm bàn, nhưng điều đáng bận tâm đó là trả lời cho câu hỏi: “Thư pháp Quốc Ngữ liệu có thật sự tồn tại giá trị nghệ thuật hàn lâm hay chỉ dừng lại như một phong trào nhất thời sớm nở chóng tàn?”

Nếu như Thư pháp Hán Nôm vốn dĩ đã có cho mình một bề dày lịch sử, nền tảng căn cơ nhất định về lý thuyết và thực hành, thì thư pháp Quốc Ngữ vẫn còn mãi loay hoay với vô vàn những vấn đề chưa thể làm rõ và trong nhất thời, không thể thúc ép việc này một cách kiên cưỡng, mà cần rất nhiều thời gian cho việc hình thành, xây dựng và phát triển một hệ thống lý luận có khoa học, đi kèm đó là sự hợp lý về mặt thời đại. Thư pháp Quốc Ngữ hiện nay thật sự đang trên đà phát triển, tuy nhiên, sự phát triển mông lung này dẫn đến hai mặt của một vấn đề, bao gồm cả tích cực lẫn tiêu cực. Mặt tích cực dễ dàng nhận thấy nhất đó là số lượng người quan tâm và luyện tập thư pháp mỗi ngày mỗi nhiều hơn. Sự quan tâm của báo chí truyền thông dành cho thư pháp Quốc Ngữ cũng đạt được tín hiệu đáng mừng. Song song đó, mặt tiêu cực còn đọng lại thì rất nhiều, đẩy thư pháp Quốc Ngữ vào những giai đoạn bế tắc về đường hướng phát triển và ý nghĩa thật sự của giá trị nghệ thuật chữ viết. Phải chăng, phần vì sự phát triển chóng mặt của xã hội hiện thời và phần vì cộng đồng những người theo đuổi loại hình nghệ thuật này chưa thực sự ngồi lại với nhau, chung tay đưa ra những tiêu chí, lý luận, phương án và định hướng một cách chuyên nghiệp hơn, nghiêm túc hơn để có tiềm năng chuyển mình và nâng tầm trở thành một bộ môn nghệ thuật thật thụ được công nhận.

Định nghĩa về thư pháp Quốc Ngữ theo tôi, đây là một bộ môn nghệ thuật tạo hình chữ viết bằng phương pháp sử dụng bút lông có kỹ thuật và đáp ứng được tính thẩm mỹ về mặt mỹ thuật, tính giáo dục về mặt văn hóa. Nếu làm rõ được nhận định này, không nhập nhằng về tính vay mượn và có giá trị kế thừa thư pháp Hán Nôm, thì trong tương lai, thư pháp Quốc Ngữ sẽ sớm có những trái ngon quả ngọt nhất định, tiến xa hơn trên trường quốc tế.

Có rất nhiều nhận định cho rằng, thư pháp Quốc Ngữ chưa thật sự có “pháp”. Hiện nay, thư pháp Quốc ngữ chỉ đang hiện diện như một tác phẩm mỹ thuật, đẹp xấu tùy thuộc vào mắt nhìn của mỗi người. Có người được đào tạo mỹ thuật cơ bản, sẽ có sự chỉnh chu hơn trong sáng tác và ngược lại, có khi còn trở thành những “thảm họa” chữ viết. Quan điểm của một tiền bối trong giới nghệ thuật thư pháp chữ Hán từng cho hay: “ Hán tự là chữ tượng hình, bút lông từng  gắn với chữ Hán hàng nghìn năm nên mỗi nét bút đều diễn đạt tâm tư tình cảm của con người. Dòng mực được các thư gia biến hóa, chuyển động một cách hợp lý với nét chữ, hợp tình với nghĩa chữ nên nó luôn có hồn. Do đó khi đặt bút viết chữ gì người ta nghĩ ngay đến phải dung thể chữ nào để viết, để diễn tả cái hồn trong đó, chứ không phải là cố ý theo bản sao của một kiểu chữ nào.”

Thư pháp Quốc Ngữ được phát triển rộng rãi từ những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ XX. Có thể nói, thư pháp Quốc Ngữ là một bộ môn nghệ thuật viết chữ có sự dung hòa và kết hợp từ hai nền văn hóa Đông Tây. Người viết chữ sử dụng công cụ là bút, nghiên, giấy, mực- những sản phẩm văn hóa của phương Đông để thể hiện ngôn ngữ và chữ viết latinh- hệ thống ký tự của phương Tây.

 

Ta biết rằng, các công cụ bút sắt, ngòi cứng thích hợp để thể hiện các đường nét thanh đậm, nhịp nhàng và đều đặn của chữ latinh, còn bút lông thì phù hợp để thể hiện các bộ nét của hệ thống chữ tượng hình vì đặc tính đàn hồi và biến dạng của ngòi bút, có đầy đủ chức năng để diễn đạt được ý, lực của người viết, khiến chữ viết trở nên phong phú và thiên biến vạn hóa. Điều này cũng đồng nghĩa với việc, để điều khiển được bút lông thì không dễ chút nào. Đòi hỏi người học thư pháp phải có sự luyện tập không ngừng nghỉ cũng như sự nghiên cứu nhất định về các pháp khi sử dụng và hiểu được đặc tính của văn phòng tứ bảo. Song, một trong những thử thách cho người học thư pháp Quốc Ngữ đó là làm sao để thể hiện được tinh thần “thư nghệ” dựa trên một hệ thống ký tự tượng thanh có phần tối giản, đơn điệu và ít mang yếu tố tạo hình. Đây cũng là một bài kiểm tra chuyên môn cho những người theo đuổi thư pháp Quốc Ngữ, đòi hỏi  người chơi phải có sự tìm hiểu kiến thức về mỹ thuật tạo hình, thẩm mỹ bố cục, sắp đặt chữ viết…

Hiện nay, để có thể danh chính ngôn thuận chứng minh được giá trị nghệ thuật của thư pháp Quốc Ngữ, người học tập thư pháp phải có tinh thần cầu thị và hiểu được cốt lõi của việc viết chữ là tôn vinh vẻ đẹp của chữ viết, thông qua chữ viết để truyền tải thông điệp, tác phẩm văn học nghệ thuật một cách có thẩm mỹ và văn minh. Như vậy, việc học tập về văn hóa rất quan trọng, đi kèm là sự tìm tòi và tiếp nhận kiến thức về một nền tảng mỹ thuật cơ bản, là hành trang cần thiết cho quá trình nghiên cứu và sáng tác tác phẩm thư pháp Quốc Ngữ.

Việc sáng tác tác phẩm thư pháp Quốc Ngữ cũng đòi hỏi người viết phải làm rõ khái niệm sáng tác, tránh nhập nhằng và đánh tráo khái niệm với việc lâm mô, sao chép và tạo ra các sản phẩm thư pháp công nghiệp nghèo nàn về ý và nghĩa. Sáng tác- là tạo ra tác phẩm nghệ thuật có tính riêng biệt, mới mẻ và tính hàn lâm trong tác phẩm, đạt đủ cả về hình thức lẫn nội hàm. Đối với tác phẩm thư pháp Quốc Ngữ, phải đạt chuẩn yếu tố về mặt đường nét, bút pháp, mặc pháp,  chương pháp, văn phong ngữ pháp chuẩn chỉnh, có tính kế thừa và phát triển đối với thư pháp Hán Nôm, nhưng không rập khuôn mẫu cũ, mà hướng đến giá trị sáng tạo, hoặc chí ít là giá trị căn bản của vẻ đẹp thư pháp Á Đông. Như vậy, mới mong trong tương lai, nền thư pháp Quốc Ngữ có những thư gia đi theo hướng chuyên nghiệp trong phong cách sáng tác và định hướng nghệ thuật chuẩn hàn lâm.

Một thực trạng còn tồn  đọng hiện nay dẫn đến việc thư pháp Quốc Ngữ chỉ mới dừng lại ở tính phong trào đó là việc có nhiều người chơi thư pháp Quốc Ngữ chỉ chú trọng vô hình thức mà quên đi việc phát triển và nâng cao trình độ chuyên môn. Nhiều người có thâm niên viết tương đối lâu năm trong giới nhưng sau ngần ấy thời gian vẫn dậm chân tại chỗ với những lối mòn và những tư tưởng, tư duy lạc hậu. Nhiều CLB , hội nhóm mở ra, nhiều kỷ lục được trao tặng nhưng chỉ mang tính bề nổi, chỉ xét về hình thức, chiều dài, cân nặng mà không chú trọng về sức nặng nội tại của bút lực, của chương pháp hay mặc pháp- vốn dĩ là những yếu tố quan trọng hàng đầu của nghệ thuật viết chữ thư pháp Á Đông.

Thật ra, nếu xác định được những yếu tố cản trở và nhược điểm của thực trạng thư pháp Quốc Ngữ hiện nay, ta hoàn toàn có thể có cơ sở hướng đến một thời kỳ thăng cấp của thư pháp Quốc Ngữ, bởi trong tâm thức của người Việt Nam, ngôn ngữ, chữ viết tiếng Việt vẫn là tiếng long thiêng liêng, là vũ khí dựng nước, xây nước và giữ nước. Tiếng Việt còn thì non nước còn. Và thư pháp Quốc Ngữ hoàn toàn đủ điều kiện để diễn đạt được tâm, ý, khí, trí và lực của người yêu chuộng đạo lý, yêu cái đẹp của nghệ thuật và yêu con chữ.

Giá trị cốt lõi của nghệ thuật thư pháp Quốc Ngữ là thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc một cách có văn minh và học thức, nâng tầm giá trị thẩm mỹ mang tính hàn lâm học thuật, đồng thời gửi gắm cái tình, cái nghĩa, vào từng tác phẩm, chắt chiu và tinh lọc những giá trị kế thừa từ thư pháp Hán, dựng nên một nền thư pháp Quốc Ngữ có khoa học và chuyên nghiệp hơn trong tương lai.

---oOo---

Xuân Thành

Tháng 08/2024

“Nghiên Bút Còn Thơm”

SONG SONG PHÁT TRIỂN THƯ PHÁP VIỆT Ở NHIỀU GÓC CẠNH XÃ HỘI VÀ HÀN LÂM

     Ở bất kì một lĩnh vực nghệ thuật nào, một môi trường hoạt động chuyên môn nào cũng sẽ tồn tại song song ít nhất hai hướng phát triển: phát triển về chuyên môn nghiệp vụ và phát triển về thị hiếu đại chúng!

Thư pháp chữ quốc ngữ cũng vậy!
Tuy thời gian hình thành và phát triển còn non trẻ, nhưng phong trào và hoạt động của cộng đồng những người yêu bộ môn này thì vẫn lớn mạnh và bùng nổ từng ngày!
Ngày trước, số người biết viết thư pháp thì ít! Nhưng ngày nay việc phát triển của công nghệ số, mạng xã hội, công nghệ 4.0, 5.0 phát triển thì việc tiếp cận và học thư pháp cũng trở nên dễ dàng hơn! Nhưng:
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc sản xuất ra hàng loạt những tay bút "mì ăn liền", những người chưa có một sự đầu tư nghiêm túc cho bộ môn về mảng nghiên cứu, mà chỉ chạy đua theo phong trào và phục vụ cho những lợi ích cá nhân nhanh gọn lẹ nhất!
Điển hình là rất nhiều lớp thư pháp được đăng tuyển, chiêu sinh với lời hứa hẹn: "Lớp thư pháp cấp tốc"; "lớp thư pháp 1 tháng"; ...
Sẽ không đề cập đến những mục đích học khác nhau của mọi người vì có người học chỉ để biết viết, học chỉ để có thêm cái thú chơi tao nhã,... nhưng sẽ phải để tâm, chú ý hơn về chất lượng đào tạo, hướng dẫn và định hướng cho các lớp thư nghệ, để thư pháp quốc ngữ sớm được công nhận chính thức hơn về mặt chuyên môn!
Phát triển về mặt chuyên môn thì người viết phải xây dựng được cho bản thân một tâm thế vững vàng về mặt lý thuyết, hiểu được giá trị của nghệ thuật thư pháp là gì? Viết thư pháp là hình thức vận dụng tất cả công năng của ngọn bút lông để tạo ra chữ viết đẹp mang tính thẩm mỹ cao và có nét riêng biệt của chữ viết tay cá nhân! Tồn tại trong đó là kỹ thuật sử dụng thành thạo văn phòng tứ bảo và một tư duy sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ, mang cá tính riêng, độc bản hoặc chí ít là có sự độc lập về tư duy sáng tác!
Ngoài ra, trau dồi thật nhiều về kiến thức đời sống và học vấn để vận dụng đưa vào truyền tải nội dung, nội hàm cho tác phẩm, góp phần xây dựng tích cực cho việc giáo dục thông qua nghệ thuật chữ viết!

Còn phát triển về mặt thị hiếu đại chúng cũng giống như việc: "làm dâu trăm họ", phục vụ cho đại đa số dùng thư pháp với mục đích thương mại, bình thường hóa! Lúc này, đối tượng tiếp cận với bộ môn cũng giảm đi về mặt chuyên môn, thay vào đó là mặt bằng chung về một sản phẩm thủ công mỹ nghệ thị trường hóa!

Song! Phát triển về mảng nào cũng được, miễn là sự học tập và phát triển đó phải xuất phát từ cái tâm trong sáng và sự thực hành nghiêm túc với nghề.
Cân bằng được giữa việc "chơi" chữ và "bán" chữ mới là 1 nghệ thuật!

SG 29.06.2023

THỰC HÀNH THƯ PHÁP LÀ MỘT PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN

    Thực hành thư pháp cũng là một phương pháp rèn tính kỷ luật và cần mẫn!
Một trong những tính xấu sẵn có của con người là sự vội vàng, hấp tấp, đôi khi còn cả sự vô kỷ luật trong chính những việc làm nhỏ nhất!
Việc luyện tập viết chữ cũng là một phương pháp thiền cơ bản, rèn dũa tính cẩn thận, cẩn trọng trong mọi ý thức về hành động!
Đồng thời việc mài dũa chữ viết trong các bài tập luyện nét, luyện chữ cũng sẽ giúp bạn có thêm thời gian để bình tâm lắng lại, làm việc có kế hoạch và áp dụng kỷ luật vào công việc hơn bình thường!
Xuân Thành
SG 24/08/2022

THƯ NGHỆ VIỆT

 "Phong văn nước cũ truyền người trước

Mực thước đạo xưa dẫn kẻ sau"

Trong lịch sử của các nền thư pháp Á Đông đã ghi nhận rất nhiều nhà thư pháp tiền bối, họ là những cổ nhân đã đề tên mình vào tiềm thức và lòng ngưỡng mộ của biết bao thế hệ hậu bối bởi những cống hiến và những giá trị văn hóa thư nghệ mà các vị đã để lại cho đời.
Và điều hiển nhiên, khi nhắc đến nghệ thuật thư pháp Á Đông, không thể không nhắc đến Trung Hoa- "Cái nôi" của nghệ thuật thư pháp bút lông, mực tàu mà hơn 2000 năm nay, tất cả các nước đồng văn gần xa như Triều Tiên, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam,...đều nghiêng mình kính nể, lấy đó làm cơ sở, nền tảng để tiếp nhận, học hỏi và phát triển đa dạng hóa cho nền thư pháp riêng biệt của mỗi quốc gia.
Vì lẽ đó, không thể phủ nhận sức ảnh hưởng và nền tảng lý thuyết, cũng như thực hành của thư pháp Trung Hoa đối với thư pháp Việt. Trên hết, đó là một sự học hỏi, cầu thị và tiếp nối tiền nhân. Chúng ta phải làm rõ: giá trị văn hóa nghệ thuật là một khía cạnh độc lập và nó không liên can gì đến bất kì các vấn đề khác xoay quanh các quốc gia trên thế giới. Việc tiếp thu và trau dồi vốn kiến thức thư nghệ đã trở thành việc tất yếu đối với những ai đam mê nghiệp cầm bút chơi chữ.
Những giá trị học thuật được người xưa đúc kết nay được gìn giữ và xác nhận hữu hiệu qua biết bao thế hệ, bởi những con người đã sống, mất đi và đương thời đón nhận luôn là kim chỉ nan cho những ai mới bắt đầu bước chân vào con đường đam mê nghiệp bút nghiên.
Thư pháp, ngoài là món ăn tinh thần, truyền tải đạo lý, nó còn là một phân môn nghệ thuật có tính hàn lâm. Không thể tự tiện hiểu nó theo cảm quan, để rồi tự huyễn hoặc và lấp liếm cho việc phát triển sai con đường học tập thư nghệ, dẫn đến hậu quả sau này cho các thế hệ đi sau. Một người viết tốt, ít nhất là khi đặt bút viết, ta có thể làm chủ được ngọn bút, linh hoạt sử dụng mọi mặt của bút mà không phải rập khuôn theo một công thức bất kì tạo nên những sản phẩm bình thường, cứng nhắc. Hãy để mỗi lần được viết, là một cảm xúc mới mẻ, là một hình thái của sự tự do trong nét bút nhưng vẫn phải hội tụ đủ những kỹ thuật cần thiết có, và luôn đem lại sự hấp dẫn cho người xem, để chữ viết trở nên tác phẩm, trở nên sống dậy trên mặt giấy.
Bất chợt một ngày, bạn nhìn lại những chữ viết bạn đã viết trong suốt những năm tháng qua, có bao giờ bạn tự thấy nó như cái máy in và in tới in lui chỉ một kiểu chưa? Và bạn biết mình nên làm gì tiếp theo rồi đấy!
Thay đổi và hoàn thiện dần nào!

SG, 21/09/2021

Thú chơi của người nghiện chữ- THƯ PHÁP VIỆT

     Cái gọi là thú chơi của người nghiện chữ

    Cốt là ở việc họ được tung hoành, được phiêu linh cùng với con chữ.
Trong sáng tạo của mỗi một nghệ sĩ, họ nuôi dưỡng và hình thành chất xám. Để tới khi đạt được cực độ của cảm hứng, người nghệ sĩ thư pháp, sẵn bút, nghiên, giấy, mực. Họ phóng tác theo cảm xúc, theo tư tưởng và kỹ pháp đặc thù vốn có của họ.
Việc vận hành một giá trị nghệ thuật qua bút, mực là thể hiện cái tôi trong tác phẩm. Giá trị này không phải ngày một ngày hai mà hình thành nên. Nó đòi hỏi người học viết phải trải qua từng quá trình của bộ môn.
Cái khó là làm sao, người viết phải nắm bắt được những kỹ thuật cơ bản, vững vàng về kiến thức, điều khiển thành thục văn phòng tứ bảo, sau đó là đi đến những hoài bão và cá tính riêng trong bộ môn thư nghệ.
Tôi vẫn thường khuyến khích các học trò của mình đi theo mỗi lối đi riêng biệt, đó là sự khai thác tính cá nhân trong nét bút, tư duy sáng tạo nghệ thuật, nhưng trước hết, phải nắm chắc cái cần biết, hiểu rõ cái cần hiểu và vững vàng trong cái căn bản.
Hành trình chinh phục cái hay trong thư pháp còn rất dài và dài. Hãy không ngừng đột phá và thể nghiệm mình ở nhiều khía cạnh của bút pháp, sẽ thấy cái hay trong từng nét chấm phá, tung hoành và điên đảo!
Xuân Thành- Sài Gòn 16/7/2021

THƯ PHÁP VIỆT - Giá trị của nghệ thuật nằm ở góc nhìn rộng mở!

 Giá trị của nghệ thuật nằm ở góc nhìn rộng mở! Không có cái gọi là lố bịch hay xàm gỡ khi dòng chảy văn hóa vẫn ngày một được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Con người Việt Nam của hiện tại, biết lấy cái hiện đại mà bồi đắp cái cổ xưa.

Và Nghệ thuật viết chữ cũng nằm trong mạch ngầm của tinh thần dân tộc yêu chuộng chữ nghĩa. Nếu không thích, có thể không xem, chứ đừng phỉ báng, hay mạnh miệng bác bỏ dựa trên cảm tính cá nhân một cách cổ hủ và khắt khe, bởi lẽ: "Nghệ thuật không dành cho những tâm hồn của kẻ khô khan, mục nát và săm soi!"
Trở lại câu chuyện ngàn năm muôn thuở khi chữ quốc ngữ là đề tài bàn tán cho việc: có hay không thư pháp chữ latinh quốc ngữ! "NHỮNG THỨ CHỮ VIẾT KIỂU UỐN ÉO, NGOẰN NGHOÈO ABC KIA LÀ LỐ BỊCH!"
Xin thưa: Sự so sánh giữa nghệ thuật thư pháp Trung Hoa và nghệ thuật viết chữ Việt Nam quốc ngữ la tinh là khập khiễng! Không ai lại đi so tuổi đời của lão tiền bối sống cả đời với cậu tiểu đồng đang tuổi thì mới lớn đầy sức xuân!
Cái gọi là thư pháp vốn hiểu là nghệ thuật viết chữ, mà đã là chữ viết, thì có trăm ngàn vạn cách thể hiện, trong đó yếu tố mỹ thuật và giáo dục vẫn được đặt lên hàng đầu.
Vấn đề cần nói có lẽ là chuyện một nhóm người cho là: Tượng hình của Trung Hoa dân quốc mới là cốt tủy để hình thành nên thư và pháp. Còn lại thì không?

???
Cơ bản chữ tượng hình đã mang yếu tố họa trong cách viết, đó vốn là sự ưu ái đặc quyền khiến cho Trung Quốc có thể phát minh ra thư và pháp để ngày nay chúng ta có thư pháp chữ Hán. Còn chữ latinh là tượng thanh, yếu tố họa hình không có, nhưng trải qua nhiều năm tháng, nó trở thành thứ ngôn ngữ hiện đại ở nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam. Người Việt dùng tiếng Việt để sống và phát triển đến ngày nay, vậy cớ gì chúng tôi không được phát triển tiếng mẹ đẻ của mình trở thành một môn nghệ thuật mang đầy đủ chân thiện mỹ!
Vấn đề ở chỗ là thời gian chưa đủ để thư pháp quốc ngữ có sự va vấp, trải nghiệm qua nhiều thế hệ, để đưa đến một tầm cao khác ở một giai đoạn khác mà khi đó, những ai còn cổ hủ giữ khư khư quan điểm chối bỏ nghệ thuật viết chữ quốc ngữ sẽ thay đổi cái nhìn tích cực hơn.
Thời gian sẽ dần chứng minh, sàn lọc và đúc kết được giá trị thẩm mỹ và giá trị tinh thần cho bộ môn viết chữ latinh bằng bút lông mực tàu. Vì rằng: cả chữ Hán lẫn chữ Latinh đều đáng được trân trọng, vì đó là cái hồn, cái máu của con người, của văn hóa dân tộc và của những ngưòi có tâm hồn biết thương hiểu!
XT

SaiGon 28/02/2021

VALENTINE NÓI CHUYỆN TÌNH YÊU THƯ PHÁP

  

 Ngày Valentine nói chuyện về tình yêu. Nhưng là tình yêu với thư pháp, với nghiệp thư đồ.
Thư pháp Việt mang tinh thần của người Việt, sống hiện đại nhưng vẫn giữ trọn những giá trị cổ truyền.

Có thể nói trải qua vài chục năm hình thành và phát triển, thư pháp chữ Quốc ngữ được lĩnh hội sự tinh túy của các nền thư pháp lâu đời trên thế giới. Sự kết tinh của nhiều nền văn hóa có chọn lọc khiến cho sự phát triển của thư pháp Việt trở nên hữu hiệu hơn bao giờ hết.
Thừa hưởng tinh thần yêu chuộng chữ nghĩa của văn hóa Á Đông, thư pháp Việt Nam Quốc Ngữ đặt tiêu chí trọng đạo lên hàng đầu. Sự truyền tải thông điệp văn chương, giáo dục, triết lý sống, đạo lý tôn giáo và những thông điệp tinh thần nghệ thuật được truyền bá rộng rãi, hiệu quả. Thông qua việc chắt lọc nội dung thể hiện tác phẩm, người nghệ sỹ thư pháp và người khán giả mộ điệu có thể cùng nhau tương tác, chia sẻ, trăn trở và thấu hiểu những giá trị cốt lõi về mặt nội dung tác phẩm. Từ đó khơi gợi những giá trị sống thiết yếu thông qua nghệ thuật viết chữ.

Chọn văn phòng tứ bảo ( Bút, Nghiên, Giấy, Mực) làm phương tiện truyền tải nhằm đề cao tinh thần văn hóa của người Châu Á, đồng thời giúp người nghệ sỹ dễ dàng thăng hoa và thổi hồn vào tác phẩm một cách bình dị nhất, mộc mạc, gần gũi nhất nhưng không kém phần trạng trọng.

Đó là chưa kể, đến việc chọn khoác lên mình một bộ quốc phục để thể hiện con chữ cũng phần nào tăng tính hiện diện của những người chọn bút nghiên làm nghiệp, chọn chữ nghĩa làm lẽ sống. Họ gìn giữ những giá trị truyền thống, dẫu có là nghìn năm của nền thư pháp Hán Nôm, hay là chục năm của nền thư pháp Quốc Ngữ thì những giá trị chân- thiện- mỹ đó vẫn sẽ mãi lưu truyền đến hậu thế.

Ngày nay, việc trọng chữ vẫn còn được quan tâm khi hằng năm, ở Hà Thành, chúng tôi có Hội chữ Xuân Văn Miếu Quốc Tử Giám. Sài Thành, chúng tôi có Hội Chữ Xuân Phố Ông Đồ, và trên 64 tỉnh thành, là các con phố chữ, phố ông đồ, tuy quy mô lớn nhỏ khác nhau nhưng tình yêu con chữ ở mỗi nơi là như nhau, nồng cháy, mãnh liệt.

Thư pháp là mạch ngầm bền bĩ, âm ỉ len lỏi vào đời sống tinh thần của người Việt, góp phần làm đẹp cho cuộc đời, cho những ngày Xuân, và cho những giá trị truyền thống thêm thăng hoa, thêm sâu sắc và mãi mãi trường tồn, phồn vinh.
XT 14/2/2021